Tarlanın kenarında bir samanlık, makineler için bir sundurma, birkaç kümes ya da yem deposu... Bu yapılar küçüktür ama izin süreci o kadar kısa değildir. Arazinin tarım arazisi olması ve yapının köy yerleşik alanının içinde mi dışında mı kaldığı, hangi kurumun devreye gireceğini belirler.

Tarladan yapıya: süreç adım adım

1. Yerin durumu: Önce parselin nerede kaldığı öğrenilir: imar planı içinde mi, köy ya da kırsal yerleşik alanı ve civarında mı, yoksa bunların dışında, iskân dışı alanda mı? Parsel onaylı bir çevre düzeni planının içindeyse öncelikle o planın kararlarına uyulur.

2. Tarım arazisi izni: Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, tarımsal yapılar için her sınıf tarım arazisinin kullanılmasına izin verir, ama izinle:

   Tarımsal amaçlı yapılar için, projesine uyulması şartıyla ihtiyaç duyulan miktarda her sınıf ve özellikteki tarım arazisi valilik izni ile kullanılır.

   Kanun, daha önce onaylanmış köy yerleşik alanlarını izinli kabul eder; izin sorusu asıl yerleşik alanın dışında çıkar. İskân dışı alanda Tarım ve Orman Bakanlığı'nın taşra teşkilatından ve ilgili diğer kurumlardan uygun görüş alınır. Yapı sahibi de yapının başka bir amaçla kullanılmayacağına dair noter onaylı bir taahhüt verir.

3. Mimari proje: Yapının ölçüsü, yerleşimi, kesit ve görünüşleri bu aşamada kesinleşir. Mimari projeye göre gereken statik, mekanik ve elektrik projeleri hazırlanır. İskân dışı alanda bu yapılar, ilgili bakanlık ve kuruluşların hazırladığı tip projelerle de yapılabilir.

4. Muhtarlığa bildirim ya da ruhsat: Bu adım yerin durumuna göre ikiye ayrılır:

   • Köy ya da kırsal yerleşik alanı ve civarında: Entegre tesis niteliğinde olmayan ve imar planı gerektirmeyen tarım ve hayvancılık yapıları için yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni aranmaz. Proje idareye onaylatılır, sonra muhtarlığa bildirilir. Büyükşehirlerde proje onayını ilçe belediyesi verir.

   • Yerleşik alanın dışında: Yapı ruhsatı zorunludur:

     Köy yerleşik alan sınırları dışında kalan ve entegre tesis niteliğinde olmayan ve imar planı gerektirmeyen tarım ve hayvancılık amaçlı yapıların yapı ruhsatı alınarak inşa edilmesi zorunludur.

5. İnşaat: Fenni mesuliyeti mimar ve mühendisler üstlenir. İzin alınmadan başlanan ya da izne aykırı yapılan tarımsal yapılarda valilik işi durdurur ve idari para cezası uygular. Yapı bitmişse, sonradan izin alınmadıkça kullanımına izin verilmez.

Mimari proje ofisimizin işidir; diğer disiplinlerde çözüm ortaklarımızla birlikte süreci baştan sona takip ediyoruz.

Yanları açık bir samanlık sundurması. Fotoğraf: Tom Fisk / Pexels

Hangi yapı sınıfında?

Basit hayvancılık ve basit tarım yapıları, tebliğde I. Sınıf (A) grubundadır; en alt sınıf budur. Bu satırda alan, kat ya da yükseklik gibi bir eşik yoktur. Yapı sınıfı, mimarlık ve mühendislik hizmet bedellerinin hesaplandığı temeldir. Sınıfların mantığı ve listede olmayan yapıların nasıl sınıflandırıldığı yapı sınıfları rehberinde anlatılıyor.

Basit yapı nerede biter?

Tebliğ tarım ve hayvancılık yapılarını tek satırda toplamaz. Komşu satırlar şunlar:

• I-A: Basit hayvancılık ve basit tarım yapıları
• I-B: Basit padok ve küçükbaş hayvan ağılları
• I-C: Büyükbaş hayvan ahırları
• II-A: Tarımsal endüstri yapıları; aynı grupta betonarme ya da çelik genel amaçlı depolar da var.

Tebliğ "basit" kelimesini tanımlamıyor; bu satır için ne alan ne de malzeme ölçütü veriyor. Listede tam karşılığı olmayan yapıların sınıfını, tebliğe göre uygulayıcı kurum ve kuruluşlar listedeki yapılara kıyaslayarak belirler. Tereddüt olursa projeden çıkan metrajlar Bakanlık birim fiyatlarıyla çarpılır, bulunan maliyet toplam inşaat alanına bölünür. Çıkan metrekare maliyeti hangi grubun birim maliyetine yakınsa yapı o gruba girer.

Kıyasta yol gösteren birkaç ipucu var:

• Yapının asıl işi küçükbaş barındırmaksa ağıl satırına (I-B), büyükbaş barındırmaksa ahır satırına (I-C) bakılır; bunların kendi satırı var.
• Mevzuatın tarımsal yapı olarak saydığı kümes, arıhane, samanlık, odunluk, yem deposu gibi yalın yapılar, "basit" satırıyla kıyaslanacak ilk adaylardır.
• Ürünün işlendiği ya da paketlendiği bir tesis, tarımsal endüstri yapılarına daha yakındır.

Grup, proje hizmet bedelini doğrudan etkiler. Bu yüzden yapının hangi satırla kıyaslanacağını projeye başlamadan netleştirmek, sonradan sürprizi önler.

Büyükbaş ahırları tebliğde ayrı bir satırdadır (I-C). Fotoğraf: Yan Krukau / Pexels

Tasarımda önemli konular

İhtiyaç kadar büyüklük

Kanun, tarım arazisinin tarımsal yapı için "ihtiyaç duyulan miktarda" kullanılmasına izin verir. Depolar için ölçü de bellidir: üreticinin kendi bitkisel üretiminden elde ettiği ürün için yeterli boyut ve hacim. Yapının büyüklüğü işletmenin ürün miktarına, hayvan sayısına ve makine parkına göre gerekçelendirilir. İhtiyaçtan büyük çizilen bir proje, izin aşamasında soru işareti doğurur.

Aynı mantık kullanım için de geçerlidir. İskân dışı alanda yapının başka amaçla kullanılmayacağı noter taahhüdüyle güvenceye alınır. Samanlık olarak izin alan bir yapı sonradan eve ya da işyerine dönüştürülemez.

Mesafeler ve yapılaşma oranı

İmar planı olmayan yerlerde Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği şu sınırları koyar:

İskân dışı alandaki bu kurallar, üst ölçekli planı bulunmayan alanlar içindir; çevre düzeni planı olan yerde önce onun kararlarına bakılır.

İskân dışı alanda teknik bir gerekçe varsa izin verilen yükseklik iki katına kadar artırılabilir. Bunun için teknik rapor hazırlanır, idare raporu onaylar ve il tarım ve orman müdürlüğü uygun görüş verir. Köy yerleşik alanında "bir parsele tek yapı" kuralı konut ve tarımsal yapılara uygulanmaz. Yani aynı parselde bir ev, bir samanlık ve bir kümes birlikte yer alabilir. Evin projesi için müstakil ev yazımıza bakabilirsiniz.

Hava, su ve gübre

Basit bir yapıda bile en çok sorun çıkaran konular hava ve sudur. Hayvan barınan yapıda sürekli hava akımı ve nemin dışarı atılması, hayvan sağlığını doğrudan etkiler. Ürün deposunda ise nem ve kemirgen asıl düşmandır: zemin yükseltilir, havalandırma açıklıkları tel ile korunur.

Yağmur suyunun yapıdan ve gübreden uzaklaştırılması da baştan planlanır. Mevzuat gübre ve silaj çukurlarını da tarımsal amaçlı yapılar arasında sayar; bunların yeri, yapıya ve su kaynağına göre projede birlikte düşünülür.

Güneş enerjisi ve sulama

Plansız alanlardaki yapıların çatısına, yapının kendi ihtiyacı için güneş panelleri kurulabilir. Paneller çatıya oturur, saçak sınırını aşmaz ve yapının görünüşüne uyar; bunlar için yapı ruhsatı aranmaz.

Tarımsal sulama için yere kurulan küçük sistemler de ruhsattan muaftır. Şartlar şunlar: betonarme temel olmadan metal konstrüksiyon, panel alanı toplamı en fazla 125 m², en yüksek noktası zeminden en fazla 150 cm ve sorumluluk alanına göre il tarım ve orman müdürlüğünün ya da orman bölge müdürlüğünün uygun görüşü. İki durumda da proje idarece incelenir. Yapıyı tasarlarken çatının yönünü ve eğimini panele göre seçmek, sonradan eklemeyi kolaylaştırır.

Maliyeti hesaplayın

Yapınızın sınıfını belirledikten sonra mimari proje bedelini ve yaklaşık inşaat maliyetini araçlarımızla hesaplayabilirsiniz:

👉 Mimarlık Hizmet Bedeli Hesapla

👉 İnşaat Maliyeti Hesapla

Kapak fotoğrafı: Stepan Vrany / Pexels