Bahçede bir çardak, terasta bir pergola ya da yazın altında oturulacak bir gölgelik... Bu yapılar evin en çok kullanılan köşelerinden biri olur. İlk soru da çoğu zaman aynıdır: ruhsat gerekir mi?

İmar planı olan yerlerde cevap kısa: yönetmelikteki tanıma uyan çardak, kameriye ve pergola için yapı ruhsatı gerekmez. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği bunu açıkça yazar:

Basit tamir ve tadiller, balkonlarda yapılan açılır kapanır katlanır cam panel uygulamaları, korkuluk, pergola, çardak/kameriye ve benzerlerinin yapımı ile bölme duvar, bahçe duvarı, duvar kaplamaları, baca, saçak, çatı ve benzeri elemanların tamiri ve pencere değişimi ruhsata tabi değildir.

Ruhsat gerekmemesi, her şeyin serbest olduğu anlamına gelmez. Tanımın sınırları, bahçenin ne kadarının kullanılabileceği ve mülkiyet durumu işin çerçevesini çizer.

Bahçeden gölgeye: süreç adım adım

1. Yerin durumu: Parselin uygulama imar planı içinde olup olmadığı öğrenilir. Yukarıdaki muafiyet Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nindir. İmar planı olmayan yerlerde geçerli olan Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği ise pergolanın yalnızca tamirini ruhsattan muaf sayar; yeni yapım için açık bir hüküm koymaz. Plansız bir alanda çardak yapılacaksa, işe başlamadan önce ilgili idareye sormak gerekir.

2. Yapı tanıma uyuyor mu: Muafiyet, yönetmeliğin tarif ettiği yapı içindir. Çardak (kameriye) şöyle tanımlanır:

   Rekreasyon alanlarında, parklarda, bina bahçelerinin azami % 5’inde, güneşten ve yağmurdan korunmak ve gölge oluşturmak amacıyla ahşap ve benzeri hafif malzemeden yapılan, yanları açık, üstü kapalı yapıyı,

   Pergola ise hafif yapı malzemelerinden dikme ve sık kirişlemeyle yapılan, üzerine bitki sardırılabilen, etrafı açık bir yapıdır. Terasta da kurulabilir, ancak bina cephelerini değiştirmemek şartıyla. Yanları camla kapatılan, betonarme dökülen ya da üstüne kat çıkılan bir yapı artık bu tanımların dışına düşer; o zaman muafiyete dayanmak zorlaşır.

3. Mülkiyet: Bahçe tek bir malike aitse karar ondadır. Kat mülkiyetli bir apartman ya da sitede bir kat maliki ortak bahçeye kendi başına çardak yaptıracaksa Kat Mülkiyeti Kanunu devreye girer: kat maliklerinden biri, bütün kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızası olmadan ortak yerlerde inşaat ya da tesis yaptıramaz.

4. Tasarım ve çizim: Ruhsat projesi istenmese de ölçülü bir çizim, yapının yerini, yüksekliğini ve bağlantı detaylarını baştan netleştirir. Büyük açıklıklı ya da ağır örtülü bir yapıda taşıyıcının bir mühendise hesaplatılması yerinde olur.

5. Yapım: Kapalı mekân oluşturmayan, tüm cepheleri açık, katsız ve zemine oturan bir kameriye ya da pergola; ön, yan ve arka bahçe mesafelerinin içinde de yapılabilir. Yapı bağımsız bölüm ya da bir bağımsız bölümün eklentisi niteliği taşımamalıdır.

Özerk Mimarlık — Villa Bahçe Tasarımı

Hangi yapı sınıfında?

Çardaklar, gölgelikler ve üstü kapalı yanları açık dinlenme yapıları, tebliğde I. Sınıf (A) grubundadır; en alt sınıf budur. Üstü açık bir pergola tebliğde ayrıca sayılmaz; benzer yapı olarak bu satırla kıyaslanır. Bu satırda alan, kat ya da yükseklik gibi bir eşik yoktur. Yapı sınıfı, mimarlık ve mühendislik hizmet bedellerinin hesaplandığı temeldir. Sınıfların mantığı ve listede olmayan yapıların nasıl sınıflandırıldığı yapı sınıfları rehberinde anlatılıyor.

Tasarımda önemli konular

Bahçenin ne kadarı kullanılabilir

Yönetmelik burada iki ayrı ölçü verir. Çardak tanımı, bina bahçelerinde çardağı bahçenin en fazla %5'iyle sınırlar. Taban alanı hesabında ise kameriye, pergola, sundurma, süs havuzu ve açık havuz birlikte ele alınır: bağımsız bölüm ya da eklentisi değillerse, ana taşıyıcı sistemle bütünleşik değillerse ve bahçe alanının %20'sini geçmiyorlarsa taban alanına girmezler.

Emsal tarafında pergolanın ayrı şartları var. Bu şartlar inşaat alanına girmeyen alanlar yazımızda anlatılıyor. Havuzla birlikte düşünülen bir bahçede havuzun emsal durumuna da bakmak gerekir. Bu oranlar aynı bahçe alanını paylaştığı için, bahçedeki bütün düzenlemeyi tek bir planda toplamak hesabı kolaylaştırır.

Yer, yön ve gölge

Bir çardağın değeri, altında geçirilen saatlerle ölçülür. Öğleden sonra batı güneşini kesen, hakim rüzgâra sırtını veren bir konum, aynı yapıyı iki kat kullanışlı kılar. Evin mutfağına ve oturma alanına yakınlık, yazın ne kadar kullanılacağını belirler.

Pergolada gölgenin yoğunluğu kiriş aralığına ve sardırılan bitkiye bağlıdır. Yaprağını döken bir asma yazın gölge verir, kışın güneşi içeri alır. Terasta kurulan bir pergolanın evin pencerelerinden aldığı ışığı ne kadar kısacağı da baştan düşünülür.

Asmayla sarılmış bir pergola. Fotoğraf: hi room / Pexels

Hafif ama sağlam

Yönetmelik hafif malzeme ister; hafif yapı ise rüzgâra karşı hassastır. Üstü kapalı bir çardakta rüzgâr örtüyü yukarı doğru kaldırmaya çalışır. Dikmelerin zemine ankrajı ve kiriş bağlantıları bu yüzden en az örtü kadar önemlidir. Kar yağan yerlerde örtünün eğimi ve taşıyıcı kesitleri kar yüküne göre seçilir.

Ahşap kullanılacaksa zeminle doğrudan temasın kesilmesi, dikmelerin metal bir papuçla yerden ayrılması ve dış mekâna uygun koruyucu, yapının ömrünü belirler. Metal taşıyıcıda ise korozyon koruması aynı rolü üstlenir.

Su ve komşu

Üstü kapalı bir yapının topladığı yağmur suyu bir yere gider. Örtünün eğimi, suyu evin duvarına, yürüme yoluna ya da komşu parsele değil, bahçenin süzülebilen bir bölümüne yönlendirmelidir. Çardağın altındaki zemin çevresinden biraz yüksek tutulursa, su birikmez.

Bahçe mesafesi içinde yapılabilmesi, yapının parsel sınırına dayanabileceği anlamına gelmez. Yerel plan hükümleri farklı şart getirebilir. Suyun, gölgenin ve gürültünün komşuya taşmaması için sınırdan pay bırakmak, sonradan çıkabilecek anlaşmazlığı baştan önler.

Maliyeti hesaplayın

Yapınızın sınıfını belirledikten sonra mimari proje bedelini ve yaklaşık inşaat maliyetini araçlarımızla hesaplayabilirsiniz:

👉 Mimarlık Hizmet Bedeli Hesapla

👉 İnşaat Maliyeti Hesapla

Kapak fotoğrafı: FBO Media / Pexels